Il Grande Torino

Torino Football Club werd op 3 december 1906 als FC Torino opgericht. Symbool van de club, alsmede van de stad Turijn, is de stier. Il Toro luidt dan ook de bijnaam. Het shirt van Torino heeft ook de kleur van stierenbloed. In het seizoen 1927/1928 werd de club kampioen van Italië. Roem vergaarde de club echter vooral in de jaren veertig van de vorige eeuw toen het vijf Italiaanse titels op rij won. Uit deze tijd stamt ook de term Il Grande Torino. Volgens de overlevering is dit het schitterendste elftal dat Italië ooit heeft gekend. In 1949 sloeg echter het noodlot toe. Het voltallige team (op één speler na, die geblesseerd was) kwam om bij een vliegtuigramp.

Architect achter Il Grande Torino was voorzitter Feruccio Novo. Eind jaren dertig greep hij het roer stevig in handen bij zijn geliefde voetbalclub. Hij wilde een voetbaldroom verwezenlijken en het Italiaanse voetbal bevrijden van zijn fascistische dictaat. Hij verzamelde businesspartners en bouwde de eerste professionele voetbalstructuur van Italië op.

In 1938 contracteerde Torino, dat zich verbond met de vrijzinnige politieke linkerzijde, coach Ernest Egri Erbstein, een joodse Hongaar. In 1939 sloeg Erbstein echter noodgedwongen op de vlucht voor de jodenvervolging. De Duitsers wisten hem uiteindelijk echter toch te arresteren en Erbstein kwam terecht in een concentratiekamp in Hongarije. In 1944 lukte het hem daaruit te ontsnappen. Mussolini was inmiddels als leider van Italië afgezet en Erbstein vluchtte terug naar Turijn. Daar werd hij door Novo weer benoemd als coach van Torino.

Erbstein was iemand met vooruitstrevende voetbalgedachten, zoals de Hongaren zich in die periode gedroegen als missionarissen van aanvallend, sierlijk en individualistisch spel. Zijn houding ten opzichte van de spelers stak bovendien schril af tegen de autoritaire houding van andere coaches in die tijd. Erbstein linkte zijn voetbalvisie aan psychologische inzichten. Hij koos voor een persoonlijke, menselijke benadering van zijn spelers, maar eiste wel strikte discipline. Zijn belangrijkste regel luidde: de beweging van de bal, gedragen door de genius.

De genius bij Torino was Valentino Mazzola, vader van de latere Inter-ster Sandro Mazzola. Voorzitter Novo nam hem in 1942 over van Venezia en de middenvelder nam Torino direct bij de hand. Hij ontpopte zich tot een superbe spelmaker en groeide uit tot een fenomeen. Onder aanvoering van Mazzola beleefde Torino haar glorietijd met spelers als Eusebio Castigliano, Guglielmo Gabetto, Giuseppe Grezar, Ezio Loik en Franco Ossola. Allen waren door Novo naar Turijn gehaald.

Coach Erbstein zette het team naar zijn hand en liet het spelen in een aanvallende stijl. Zoals hij het graag zag en waarvoor hij ook de spelers had. Geen schijterig catenacciovoetbal, maar voetbal met lef en vol van fantasie. Individueel vernuft gepaard aan uitgekookte collectiviteit. In het eigen Stadio Filadelfia ervoeren topclubs als Juventus (5-0), Roma (7-0), Napoli (7-1), Milan (6-2) en Internazionale (5-0) het mysterie van de genialiteit. Het resulteerde tussen 1943 en 1949 in vijf scudetto’s op rij (de seizoenen 1943/1944 en 1944/1945 werd er niet gespeeld vanwege de tweede wereldoorlog) en gemiddeld ruim honderd doelpunten per seizoen.

Zo vervulde Il Grande Torino het land, na twee decennia van Mussolini-regime, opnieuw van trots. Vrijheid en vooruitgang, dat was wat Torino uitdroeg. Met dank aan de voetbalvrijdenkers van Turijn. De voetbaldroom van voorzitter Ferrucio Novo, coach Ernest Egri Erbstein en sterspeler Valentino Mazzola zou echter een tragische dood vinden.

In februari 1949 speelde het Italiaanse nationale elftal, waar Torino hofleverancier van was, een interland tegen Portugal. Na afloop vroeg de Portugese aanvoerder Francisco Ferreira aan Valentino Mazzola of hij met zijn team Torino een wedstrijd wilde spelen tegen zijn Benfica. Dit ter gelegenheid van Ferreira's afscheid van het topvoetbal. Niets zou hem namelijk meer ontroeren dan een laatste wedstrijd tegen het grote Torino. Mazzola was vereerd en benaderde voorzitter Novo. Die zag het eigenlijk helemaal niet zitten. Torino stond, ondanks iets minder dwingend spel, op het punt om opnieuw kampioen te worden en een uitstapje naar Lissabon paste totaal niet in het schema. Omdat het Mazzola was, stemde hij na lang nadenken toch toe.

De wedstrijd werd een succes. Benfica won met 4-3, maar dat was ondergeschikt belang. Na afloop hield Mazzola een ontroerende speech en werd er nog een feestje gevierd.

Na een korte nachtrust vlogen op 4 mei 1949 achttien spelers (Sauro Tomà was geblesseerd in Turijn achtergebleven), twee bestuursleden, coach Egri Erbstein, een trainer, een masseur, drie journalisten, een tourorganisator en vier mensen van de vliegtuigmaatschappij terug richting Turijn. Onderweg sloeg het weer radicaal om. Dichte mist en stromende regen. Toch meldde de piloot om twee over vijf dat de Fiat G212 elk moment de daling kon inzetten. Drie minuten later vloog het vliegtuig tegen een imposante basiliek op de beboste heuvel van Superga, iets ten oosten van Turijn. Niemand overleefde de ramp. Het vliegtuig had Il Grande Torino het inferno ingevlogen.

Twee dagen later was de begrafenis. Ruim een half miljoen mensen bewezen de ploeg een indrukwekkende laatste eer. Op 15 mei 1949 nam een geëmotioneerd Filadelfiapubliek definitief afscheid van het glorieuze team. Het jeugdelftal won met 4-0 van de leeftijdsgenoten van Sampdoria en ontving in een ontroerende stilte de kampioenstuilen. De club raakte het drama nooit meer te boven.

Tien jaar later volgde degradatie naar de Serie B, meteen gevolgd door promotie. In 1976 werd nog eenmaal de scudetto gewonnen. Sinds eind jaren tachtig pendelt Torino tussen de Serie A en B. Wel werd in 1992 nog de UEFA Cupfinale tegen Ajax verloren.

In het seizoen 2004/2005 wist Torino de play-offs van de Serie B te winnen. Omdat de club geen sluitende begroting kon overleggen stond de Italiaanse voetbalbond promotie naar de Serie A echter niet toe. Eind 2005 werd de club zelfs failliet verklaard omdat het niet meer aan de betalingsverplichtingen kon voldoen. Torino werd opgeheven, maar maakte dankzij de nieuwe eigenaar Urbano Cairo direct een doorstart en won opnieuw de play-offs.

Dit seizoen spelen ze, als enige club uit Turijn, dan ook weer in de Serie A. In het Stadio Grande Torino, vernoemd naar dat legendarische team uit de jaren veertig. En nog steeds spelend in diezelfde magnifieke Toro-kleur: granaatrood (I Granata). De kleur die op 4 mei 1949 de rand van de rouw kleurde.

Peter Visser
September 2006